مراحل سخنرانی

سخنرانی هر قدر مفصل یا مختصر باشد، دارای سه بخش به شرح ذیل است:

1. بخش مقدماتی

در این بخش از سخنرانی، معلم زمینه را برای ارائة مطلب آماده می‌سازد و برای این کار از مهارت آماده‌سازی که در فصل مهارت‌های ضمن تدریس آمده است،‌ استفاده می‌کند. سپس، موضوع سخنرانی و برنامه‌ای که برای آن تدارک دیده است را اعلام می‌کند. به عنوان مثال، پس از آماده‌سازی دانشجویان می‌گوید که موضوع سخنرانی ما در درس تاریخ دربارة «نهضت‌های آزادی‌بخش» است. شما نکات مهم را یادداشت کنید. در پایان نیز ده دقیقه برای پاسخ به سؤال‌ها اختصاص خواهد یافت.

2. بخش میانی

در این بخش،‌ معلم، اطلاعات و نکات لازم را دربارة موضوع بیان می‌کند. بیشترین وقت سخنرانی صرف این بخش می‌شود.

3. بخش پایانی

در بخش پایانی، معلم مطالب و اطلاعات ارائه شده را به یکدیگر ربط می‌دهد؛ مطالب را جمع‌بندی و خلاصه می‌کند؛ به سؤالات پاسخ می‌دهد و در صورت لزوم برای آنها تکلیف درسی تعیین می‌کند و سخنرانی خود را با یک اختتام مناسب پایان می‌بخشد. جملاتی که برای اختتام انتخاب می‌شوند باید کوتاه، برانگیزاننده و با روح بیان شوند. برای مثال،‌ جملة زیر می‌تواند یک اختتام کوتاه محسوب شود: «یقین دارم که با این سخنان،‌ تلاش شما برای آموختن و مطالعه افزونتر می‌شود.»

روش سخنرانی

در روش سخنرانی، معلم کم‌ و بیش بدون وقفه در کلاس صحبت می‌کند. شاگردان به سخنان معلم گوش می‌دهند؛ یادداشت‌ برمی‌دارند؛ و سپس دربارة سخنان معلم می‌اندیشند، ولی با او گفتگو نمی‌کنند. در نهایت امر، ممکن است بین معلم و دانشجویان چند سؤال و جواب رد و بدل شود، اما این سؤال‌ها و پاسخ‌ها برای روشن شدن منظور است و جنبة بحث و تبادل‌نظر ندارد. اساس و هدف تدریس از طریق سخنرانی، ارائة اطلاعات از سوی معلم به شاگردان است.

اغلب سخنرانی‌های دانشگاهی و بسیاری از درس‌های دورة دبیرستان از این نوعند. در این قبیل سخنرانی‌ها استاد یا معلم ترجیح می‌دهد که سخنانش قطع نشود و تا پایان ادامه یابد. این گونه سخنرانی‌ها را می‌توان به مطالب و سخنانی که از طریق رادیو و تلویزیون بطور یک‌طرفه ایراد می‌شود، تشبیه کرد. در سطوح بالاتر، سخنرانی‌ها حالت وعظ و خطابه‌هایی به خود می‌گیرند که در محافل دینی ایراد می‌شوند.